Danina solidarnościowa – kto płaci 4% od nadwyżki ponad 1 mln zł, jak ją policzyć i złożyć DSF-1

Danina solidarnościowa dotyczy osób fizycznych osiągających wysokie dochody, ale sam przychód przekraczający 1 mln zł nie oznacza jeszcze obowiązku zapłaty. Kluczowe jest ustalenie, jakie dochody wchodzą do ustawowej podstawy, jakie kwoty można od nich odjąć i czy po tych pomniejszeniach pozostaje nadwyżka ponad 1 000 000 zł.

Stawka daniny wynosi 4% i obejmuje wyłącznie tę nadwyżkę. Osoba, u której podstawa po ustawowych pomniejszeniach wynosi 1 200 000 zł, nie płaci więc 48 000 zł od całej kwoty, lecz 8 000 zł – 4% od 200 000 zł.

Istotne jest również to, że nie wszystkie rodzaje dochodów są uwzględniane. Do daniny wchodzi między innymi wynagrodzenie opodatkowane według skali, dochód z działalności na podatku liniowym oraz określone dochody kapitałowe. Nie wchodzą natomiast między innymi przychody opodatkowane ryczałtem ewidencjonowanym, dywidendy czy sprzedaż nieruchomości rozliczana na PIT-39.

Czym jest danina solidarnościowa i kto musi ją zapłacić?

Danina solidarnościowa została uregulowana w art. 30h i 30i ustawy o PIT. Obowiązuje od dochodów uzyskiwanych od 2019 roku i stanowi odrębne od podatku dochodowego obciążenie osoby fizycznej.

Zgodnie z art. 30h ust. 1 danina solidarnościowa wynosi 4% podstawy jej obliczenia. Podstawą nie jest jednak cały roczny dochód ani cały przychód podatnika. Ustawa każe najpierw zsumować określone kategorie dochodów, zastosować przewidziane pomniejszenia, a dopiero potem odjąć 1 000 000 zł.

W uproszczeniu:

danina solidarnościowa = 4% x (dochody objęte daniną po ustawowych pomniejszeniach – 1 000 000 zł)

Jeżeli wynik nie przekracza 1 000 000 zł, danina nie występuje.

Próg dotyczy konkretnej osoby fizycznej. Nie jest to limit wspólny dla małżonków. Nawet jeżeli małżonkowie rozliczają PIT wspólnie, obowiązek dotyczący daniny solidarnościowej ustala się odrębnie dla każdego z nich.

Danina nie zastępuje zwykłego PIT. Osoba osiągająca wysoki dochód najpierw rozlicza go zgodnie z właściwymi zasadami – np. według skali albo 19% podatkiem liniowym – a dodatkowo może mieć obowiązek zapłaty 4% daniny od nadwyżki ponad ustawowy limit.

Jeśli chcesz porównać ten mechanizm ze standardowym PIT, zobacz również nasz tekst o drugim progu podatkowym oraz przewodnik po skali podatkowej w działalności gospodarczej.

Jakie dochody wchodzą do daniny solidarnościowej?

To najważniejszy element całego rozliczenia. Art. 30h ust. 2 ustawy o PIT nie obejmuje wszystkich dochodów osoby fizycznej, lecz wskazuje konkretny katalog.

Do podstawy daniny solidarnościowej wchodzą przede wszystkim:

• dochody opodatkowane według skali podatkowej na zasadach określonych w art. 27 ustawy o PIT – np. wynagrodzenie z umowy o pracę, emerytura, renta, umowy cywilnoprawne czy działalność gospodarcza opodatkowana skalą,

• dochody objęte art. 30b ustawy o PIT – między innymi określone dochody ze zbycia papierów wartościowych, udziałów, akcji i innych instrumentów finansowych,

• dochody z działalności gospodarczej i działów specjalnych produkcji rolnej opodatkowane 19% podatkiem liniowym na podstawie art. 30c,

• dochody zagranicznej jednostki kontrolowanej, czyli CFC, opodatkowane zgodnie z art. 30f.

Jeżeli jedna osoba osiąga kilka takich dochodów jednocześnie, trzeba je zsumować. Przykładowo przedsiębiorca może uzyskać 800 000 zł dochodu z działalności opodatkowanej liniowo i 350 000 zł dochodu ze sprzedaży akcji. Przy ustalaniu daniny oba źródła mogą zostać uwzględnione, więc sam fakt, że żadne z nich osobno nie przekroczyło miliona złotych, nie oznacza jeszcze braku obowiązku.

Jakich dochodów nie uwzględnia się przy daninie solidarnościowej?

Równie ważne jest to, czego art. 30h nie wymienia.

Do podstawy nie wchodzą przychody opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Jeżeli przedsiębiorca osiągnie np. 1 500 000 zł przychodu z działalności opodatkowanej wyłącznie ryczałtem i nie ma innych dochodów wchodzących do art. 30h, samo przekroczenie miliona złotych nie powoduje powstania daniny solidarnościowej.

Nie należy więc utożsamiać limitu 1 mln zł z limitem przychodów firmy.

Do podstawy daniny nie wchodzą również m.in.:

• dywidendy i inne dochody opodatkowane zryczałtowanym podatkiem na zasadach art. 30a ustawy o PIT,

• dochód ze sprzedaży prywatnej nieruchomości opodatkowany na podstawie art. 30e i wykazywany w PIT-39,

• dochód z kwalifikowanych praw własności intelektualnej opodatkowany w ramach IP Box na podstawie art. 30ca,

• przychody z prywatnego najmu opodatkowanego ryczałtem,

• dochody zwolnione z PIT, które nie tworzą podstawy opodatkowania według przepisów wskazanych w art. 30h.

W przypadku nieruchomości trzeba jednak uważać na charakter transakcji. Sprzedaż prywatna rozliczana w PIT-39 nie wchodzi do podstawy daniny, ale jeżeli obrót nieruchomościami stanowi działalność gospodarczą i dochód jest opodatkowany według skali albo podatkiem liniowym, sytuacja wygląda inaczej.

Podobnie dywidenda otrzymana przez wspólnika spółki z o.o. sama w sobie nie jest dochodem uwzględnianym w daninie solidarnościowej. To jeden z powodów, dla których przy porównywaniu sposobów prowadzenia biznesu warto analizować nie tylko nominalne stawki PIT, ale cały sposób opodatkowania przedsiębiorcy i spółki. Więcej na ten temat opisujemy w materiale CIT klasyczny vs estoński – porównanie modeli opodatkowania.

Jak obliczyć daninę solidarnościową?

Samo działanie matematyczne jest proste. Więcej uwagi wymaga prawidłowe ustalenie kwoty, od której należy rozpocząć obliczenia.

Najpierw sumujesz dochody objęte art. 30h ustawy o PIT. Następnie uwzględniasz pomniejszenia przewidziane w tym przepisie, w szczególności określone składki na ubezpieczenia społeczne oraz – w przypadku podatku liniowego – składki zdrowotne odliczone od dochodu zgodnie z art. 30c ust. 2 pkt 2. W 2026 roku łączny limit składek zdrowotnych zaliczanych do kosztów albo odliczanych od dochodu przez podatnika liniowego wynosi 14 100 zł.

Przy dochodach z zagranicznej jednostki kontrolowanej uwzględnia się również pomniejszenia wskazane w art. 30f ust. 5.

Dopiero od tak ustalonej sumy odejmuje się 1 000 000 zł. Od dodatniej nadwyżki oblicza się 4%.

Przykład 1 – podstawa 1 050 000 zł

Po zsumowaniu dochodów i zastosowaniu odpowiednich pomniejszeń podatnik uzyskał 1 050 000 zł.

1 050 000 zł – 1 000 000 zł = 50 000 zł

50 000 zł x 4% = 2 000 zł daniny solidarnościowej

Przykład 2 – podstawa 1 200 000 zł

1 200 000 zł – 1 000 000 zł = 200 000 zł

200 000 zł x 4% = 8 000 zł

Przykład 3 – podstawa 1 500 000 zł

1 500 000 zł – 1 000 000 zł = 500 000 zł

500 000 zł x 4% = 20 000 zł

Przykład 4 – podstawa 2 000 000 zł

2 000 000 zł – 1 000 000 zł = 1 000 000 zł

1 000 000 zł x 4% = 40 000 zł

W każdym z tych przykładów zakładamy, że wskazana kwota jest już sumą dochodów objętych daniną po właściwych ustawowych pomniejszeniach. Nie można więc po prostu zsumować wszystkich wpływów na konto podatnika i od nadwyżki obliczyć 4%.

Danina solidarnościowa a podatek liniowy i ryczałt

Forma opodatkowania działalności ma bardzo duże znaczenie dla daniny solidarnościowej.

Podatek liniowy nie chroni przed daniną. Dochód z działalności opodatkowanej według stawki 19% jest wprost wymieniony w art. 30h poprzez odesłanie do art. 30c ustawy o PIT.

Przykładowo przedsiębiorca osiągający 1 300 000 zł dochodu z działalności liniowej może zapłacić zarówno 19% PIT według zasad właściwych dla podatku liniowego, jak i dodatkowo daninę solidarnościową od odpowiednio ustalonej nadwyżki ponad 1 mln zł.

Inaczej jest przy ryczałcie ewidencjonowanym. Ryczałt jest podatkiem liczonym od przychodu na podstawie odrębnej ustawy, a przychody rozliczane w PIT-28 nie zostały wymienione w art. 30h ustawy o PIT. Przychód z działalności opodatkowanej ryczałtem nie jest więc uwzględniany w podstawie daniny solidarnościowej.

Nie oznacza to jednak, że osoba prowadząca działalność na ryczałcie nigdy nie zapłaci daniny. Może mieć równocześnie inne dochody objęte art. 30h – np. wynagrodzenie ze stosunku pracy, dochody ze sprzedaży akcji albo dochody z innej działalności opodatkowanej w sposób wchodzący do podstawy. Jeżeli ich suma po ustawowych pomniejszeniach przekroczy 1 mln zł, obowiązek może powstać niezależnie od przychodów ryczałtowych.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne przy porównywaniu form opodatkowania. Próg 1 mln zł nie jest bowiem prostym limitem wszystkich zarobków podatnika.

DSF-1 – do kiedy złożyć deklarację i zapłacić daninę?

Daniny solidarnościowej nie rozlicza się bezpośrednio w PIT-36, PIT-36L, PIT-37 czy PIT-38. Osoba objęta obowiązkiem składa dodatkową deklarację DSF-1 – deklarację o wysokości daniny solidarnościowej w roku kalendarzowym.

Zgodnie z art. 30h ust. 4 ustawy o PIT termin przypada 30 kwietnia roku kalendarzowego, w którym rozliczana jest danina. W tym samym terminie trzeba również zapłacić należną kwotę.

Oznacza to przykładowo, że dochody osiągnięte w 2026 roku, wykazywane w zeznaniach składanych w 2027 roku, będą podstawą DSF-1 rozliczanej do 30 kwietnia 2027 roku.

Warto zwrócić uwagę na konstrukcję samego formularza. DSF-1 jest deklaracją o daninie do zapłaty w danym roku kalendarzowym. Dlatego przy rozliczeniu dochodów za 2026 rok w polu dotyczącym roku wskazuje się 2027 – rok, w którym przypada termin 30 kwietnia i obowiązek zapłaty daniny.

Aktualnym formularzem jest DSF-1(2). Ministerstwo Finansów umożliwia złożenie go m.in. elektronicznie w e-Urzędzie Skarbowym oraz za pomocą systemu e-Deklaracje. Dostępna jest również wersja formularza do wydruku.

Przy przygotowaniu DSF-1 wykorzystuje się przede wszystkim dane wykazane w odpowiednich zeznaniach:

• PIT-36,

• PIT-36L,

• PIT-37,

• PIT-38,

• PIT-CFC,

• a w odpowiednich przypadkach także w rocznym obliczeniu podatku PIT-40A.

PIT-28 i PIT-39 nie znajdują się w tym katalogu, co dobrze pokazuje, dlaczego ryczałt oraz prywatna sprzedaż nieruchomości opodatkowana według art. 30e nie są automatycznie uwzględniane przy daninie solidarnościowej.

Należną daninę wpłaca się na indywidualny mikrorachunek podatkowy podatnika. Termin płatności jest taki sam jak termin złożenia DSF-1.

Na co uważać przy obliczaniu daniny solidarnościowej?

Najczęstszym błędem jest traktowanie kwoty 1 mln zł jako prostego progu wszystkich rocznych przychodów. Ustawa działa inaczej – znaczenie ma suma konkretnych dochodów wymienionych w art. 30h po przewidzianych prawem pomniejszeniach.

Drugim częstym problemem jest nieuwzględnienie kilku źródeł jednocześnie. Osoba może nie przekroczyć miliona złotych ani na etacie, ani w działalności, ani na giełdzie, a mimo to przekroczyć limit po zsumowaniu dochodów objętych daniną.

Błędem jest również doliczanie do podstawy wszystkich wpływów kapitałowych. Przykładowo dochód ze sprzedaży akcji może wejść do daniny, ale dywidenda opodatkowana zgodnie z art. 30a już nie. Podobnie należy odróżnić sprzedaż prywatnej nieruchomości rozliczaną w PIT-39 od dochodu z obrotu nieruchomościami prowadzonego w ramach działalności gospodarczej.

W przypadku przedsiębiorców trzeba także odróżnić dochód na podatku liniowym od przychodu na ryczałcie. Pierwszy znajduje się w katalogu art. 30h, drugi nie.

Przed złożeniem DSF-1 warto więc nie tylko sprawdzić, czy suma widoczna w jednym zeznaniu przekracza 1 mln zł, ale zebrać wszystkie zeznania i ustalić, które konkretnie pozycje powinny wejść do podstawy.

Danina solidarnościowa – najważniejsze zasady

Danina solidarnościowa wynosi 4% nadwyżki ponad 1 000 000 zł, ale próg odnosi się wyłącznie do określonych w ustawie dochodów po ustawowych pomniejszeniach. Nie jest to dodatkowe 4% od wszystkich zarobków podatnika ani od całego dochodu po przekroczeniu miliona złotych.

Do podstawy wchodzą przede wszystkim dochody opodatkowane skalą podatkową, podatkiem liniowym, określone dochody kapitałowe z art. 30b oraz dochody CFC. Nie wchodzą m.in. przychody z działalności na ryczałcie, dywidendy, prywatna sprzedaż nieruchomości rozliczana w PIT-39 czy dochód objęty IP Box.

Po ustaleniu nadwyżki podatnik sam oblicza daninę, wykazuje ją w deklaracji DSF-1 i wpłaca na swój mikrorachunek podatkowy. Oba obowiązki trzeba wykonać do 30 kwietnia właściwego roku.